Mirthe's cadeau

In de periode dat Mirthe ziek was, heb ik haar geregeld gezegd dat het niet hoeft. Dat ze niet hoefde te lijden, dat ze mocht gaan als het niet te doen meer is. Na de operatie was de eerste keer, dat we zo'n uitwisseling hadden. Ik was heel erg bang om haar te verliezen, maar beloofde haar dat wij het wel zouden redden, als het niet anders kon. En dat we met haar zouden vechten, zolang zij het kon opbrengen. Ik heb alles er voor aan de kant gezet, om dit aan haar zijde te kunnen doen. Daarna heb ik het nog geregeld kort benoemd, als ze weer eens flink ziek was, van de chemo en ik alleen maar een hoopje ellende in bed zag liggen. Zo ook toen de ziekte in volle glorie oplaaide en de tweede behandeling startte in juli. Chris en ik hadden het nu openlijker over het 'wat nou als' en waar ligt voor ons de grens van kwaliteit. Reden genoeg om ook Mirthe wederom te laten weten dat het genoeg was als het echt niet anders kon. Ik hoopte alleen dat ik er geen twijfel bij zou hebben als de knoop doorgehakt zou worden.
Haar lijdensweg was een cadeau voor ons. Haar pijn die ze de laatste weken ervaren heeft, maakte het voor ons duidelijk: er is geen andere weg. Er is maar één oplossing voor dit giga probleem: de dood.
Ik lees en hoor vaak dat andere ouders die een kind zijn verloren of mensen die een dierbare verloren hebben, een periode lang zich afvragen 'wat als ik dit' of  'wat als ik dat' en 'misschien als dat...., dan had het niet zo hoeven lopen'. Het is een fase die noodzakelijk is om te begrijpen en te erkennen dat het zo is en niet ander worden zal. Ik herken die vragen niet, we hebben alles gedaan dat mogelijk was. Dit verloop was onvermijdelijk. Ook de 2 weken in het ziekenhuis voorafgaand aan het bericht: 'uitbehandeld' dragen bij aan het 'zeker weten' dat het niet anders kon. En wederom is het fijn om te lezen dat het zo ook is voor anderen die een lijdensweg hebben aanschouwd bij een geliefde.

'Alleen wanneer de dood als een bevrijding komt, wanneer er een lange pijnlijke ziekte aan iemands dood voorafging, zodat we uiteindelijk de dood als een bevrijding begroeten - alleen dan hebben we dat gevoel van 'het kan niet waar zijn' niet of nauwelijks. Dan hebben we veel meer een gevoel van een diepe, woordloze stilte van binnen, van een zekere vrede (ondanks en naast alle verdriet) en hebben we zelfs op een bepaalde manier een gevoel van dankbaarheid, omdat er een einde gekomen is aan een pijnlijk lijden dat we onze geliefde niet besparen konden. Je kunt zeggen dat in deze situaties een deel van het rouwproces al doorleefd is tijdens de ziekte van de geliefde; en dat het gevoel van: 'het kan niet waar zijn ... ' tijdens die fase is doorleefd, tijdens die lange, lange weg van angst en verdriet die men dan is gegaan. Maar in de meeste andere situaties, overvalt ons tijdens het rouwproces allereerst het gevoel van: 'dit droom ik maar, dit gebeurt niet echt'.

Hans Stolp - 'Als een geliefde sterft...'

Vandaar dat ik het een cadeau noem, dat ze met die lijdensweg gaf. Een stuk bevrijding voor ze ging, het was ons duidelijk dat er geen andere weg was. Geen kwelling of schuldvraag. De ziekte krijgt de schuld, de dood een welkome verlosser. Het was moeilijk om te aanschouwen, zeker geen aanrader, maar heel diep en troostend.

Ook beschrijft Hans Stolp in dit boek dat een rouwproces ook bij het leven kan plaats vinden, bijvoorbeeld bij echtscheiding, of zo ervaar ik dat zelf, bij Mirthe bij ernstige beperkingen door ziekte. Dat er toen ook een rouwproces begon is zeker noemenswaardig, want ik denk dat velen het mee maken, maar niet durven erkennen of het door de omgeving niet erkend wordt. Dat je kind na een behandeling als die Mirthe nodig had, het weer goed doet, of naar omstandigheden goed doet en nog leeft, wil nog niet zeggen dat jouw rouwproces als ouder klaar is. Je leven is kwetsbaar geworden en je illusies over het gezinsleven zijn totaal verwoest. De Zorgen blijven en zitten in elke cel van je lijf. Daar doe je niks meer aan, behalve het erkennen en accepteren, zodat je ermee om kan gaan. De dankbaarheid dat je kind nog leeft, doet daar niets aan af. Het is rouw en hard werken om alles weer een beetje te kunnen plaatsen en je leven op te pakken. Dat was misschien nog wel zwaarder, dan rouwen na de dood. De dood is definitief, de rouw bij leven niet, er kan altijd iets achterweg komen, weer een tegen vallende uitslag of een onverwachte wending in het verloop van het leven. De dood biedt ook rust, naast alle verdriet, natuurlijk, dat gaat er niet door weg. De rust van de dood kan juist het verdriet in alle hevigheid doen oplaaien en eindelijk kan het echt door leeft worden.  Dat kon ik vorig jaar nog niet, toen Mirthe er nog was, maar ik wel mijn gezonde meisje kwijt was. Dat rouwproces is nu vermengt met het rouwen na de dood.

Duo-rouw

Hoe rouw je samen? als partners als gezin? dat is nog wel het moeilijkste en de grootste uitdaging, vind ik. Om samen door de pijn heen te gaan. De pijn is groot, het gemis intens. Ik kan alleen voor mezelf keuzes maken hoe ik wil rouwen en hoe ik door de pijn heen ga. Voor een ander kan ik dat niet, niet voor Chris, niet voor Lars en niet voor de mensen om mij heen. De pijn ebt door, bij mij, bij de mensen om mij heen. Zij zijn ook iemand verloren, hun dochter, zusje, kleindochter, nichtje, vriendinnetje, dochtertje van hun vriend of vriendin, of zelfs dochter van een blogschrijfster die ze verder niet kennen.
Blijkbaar heb ik een talent in het beschrijven wat ik voel, en blijkbaar heb ik een goed gevoel ontwikkelt om aan te geven wat ik nodig heb. Dat is niet iedereen gegeven of niet iedereen durft eraan toe te geven. Dat laatste is denk ik heel belangrijk: jezelf serieus nemen in wat je voelt dat je nodig hebt en dat vragen. Een ander kan het niet ruiken, heeft ook de beperkingen van zijn eigen visie, zijn eigen beleving, zijn eigen zorgen. Het is misschien wel de sleutel in de rouw omzetten naar kracht.
In het rouwen binnen onze relatie, ben ik dat ook gaan merken. Iets wat ik voel, hoeft bij Chris helemaal niet zo te zijn. Maar in plaats van een oordeel: hij begrijpt mij niet (wat zeker voor komt), benoem ik wat ik voel, wat mij bezig houdt. Dat levert niet altijd een geanimeerd gesprek op, soms komt één van beiden er na een paar dagen op terug, of na een paar weken. Maar we praten, we delen veel met elkaar, dus ook dat. Er is geen goed of fout. Het is niet voor niks dat ik schrijf, praat, mensen op zoek en oneindig lang kan praten. Die behoefte heeft Chris niet en dat is prima.
En ik ben degene die dingen in beweging zet. Ik ben degene die de lichtpuntjes wil uitdelen en dus actie onderneemt. Ik ga er niet vanuit dat Chris dan wel mee gaat, van hem hoeft het niet zo nodig. Ik ben degene die mijn ervaringen wil delen en gesprekken aan gaat, Chris heeft die behoefte niet. Maar hij gaat wel mee, zit naast me en steunt me. Hij neemt mij serieus in wat ik wil en doe. Hij denkt met me mee over wat ik wil delen in het boek, over hoe we de lichtpuntjes kunnen presenteren op het festival, en noem maar op. Hij is een geweldige steun voor mij. Op mijn beurt probeer ik hem te steunen, te zoeken naar wat hij wilt, waar zijn draagkracht ligt en welke stappen hij succesvol kan zetten. We doen het heel verschillend, op eigen tempo, soms drijven onze paden uit elkaar, maar altijd vinden we ons pad weer terug. Soms wacht de één de ander op en soms komen we er tegelijk aan. We delen wat we hebben gezien en ervaren en vervolgen onze weg. Dwaalt de één weer af, dan kan de ander het pad verlichten, zodat de weg terug minder zwaar is. Zo doen we dat. Er is geen goed of fout, er is geen vanzelfsprekendheid. Het is keihard werken, met respect en veel ondersteuning. We hebben allebei een eigen therapeut en allebei een vangnet van vrienden en familie, die we soms delen en soms ook niet. Ook daar is ruimte voor om het te doen zoals we willen en zoals het voor beiden goed voelt. We hebben veel verloren, toen Mirthe vertrok. Maar we hebben ook veel gedeeld, een half woord is genoeg om elkaar te begrijpen, dat is genoeg om voor te werken.

Voorbereidingen

Op vele vlakken zijn er voorbereidingen in gang gezet. En voorbereidingen betekent dat we met de toekomst bezig zijn. Een grote stap in de zin, dat we lang amper toekomst konden plannen. Eerst kon het niet door de ziekte van Mirthe, toen kon het niet doordat we eerst weer moesten landen van de heftige rit die we 2 jaar lang mee maakten. Zo langzamerhand beginnen de agenda's voller te raken, niet alleen van komende week, maar zelfs die van de komende 3 maanden. Dan houdt het ook wel op hoor, zo ver is al heel ver, in mijn beleving.
De voorbereidingen zijn heel divers. Zo zijn er voorbereidingen voor opnames, voorbereidingen voor een verjaardag, voorbereidingen voor de kinderherdenking, voorbereidingen voor het festival Dag van Delen, voorbereidingen voor een permanente tekening, voorbereidingen voor een monumentje, voorbereidingen voor een boek en voorbereidingen voor de arbeidsmarkt ( ja, toch weer die stoute schoenen aangetrokken en hoe!).
Voorbereidingen genoeg dus...de agenda stroomt bijna over van de plannen.

Moeder zonder geboorte

Ik zeg altijd als er een kind wordt geboren, wordt er ook een moeder geboren. Zeker als het een eerste kindje betreft. Maar hoe zit het dan met alle moeders die geen geboorte mee maken? Die niet zelf met hun eigen lijf een kind op de wereld brengen? Gek genoeg lijk ik de laatste tijd overal moeders tegen te komen die dat zijn zonder 'eigen' kinderen, zonder geboorte.. Toch zorgen ze voor 'onze' kinderen en doen dat heel erg mooi.

En een vrouw, die een kindje aan haar boezem drukte zei:
Spreek tot ons over kinderen.
En hij zeide:
Je kinderen zijn je kinderen niet.
Ze zijn de zonen en de dochters van 's levens hunkering naar zichzelf.
Zij komen door je, maar zijn niet van je,
en hoewel zij bij je zijn, behoren ze je niet toe.

Jij moogt hun geven van je liefde, maar niet van je gedachten.
want zij hebben hun eigen gedachten
Jij moogt hun lichamen huisvesten, maar niet hun zielen.
want hun zielen toeven in het huis van morgen,
dat je niet bezoeken kunt, zelfs niet in je dromen.
Je moogt proberen hun gelijk te worden,
maar tracht niet hen aan je gelijk te maken.
Want het leven gaat niet terug,
noch blijft het dralen bij gisteren.
Jullie bent de bogen, waarmee je kinderen als levende pijlen worden weggeschoten.
De boogschutter ziet het doel op de weg van het oneindige en hij buigt je met zijn kracht, opdat zijn pijlen snel en ver kunnen vliegen.
Laat het gebogen worden door de hand van de boogschutter een vreugde voor je zijn:
Want zoals hij de vliegende pijlen lief heeft, zo mint hij ook de boog die standvastig is.

- Kahlil Gibran, De Profeet-

Ik kwam dit weer tegen, in mijn speurtocht naar woorden voor wat ik voel. Dit maal stonden de woorden in het eerder genoemde boek van Elisabeth Kübler-Ross 'Kinderen en de dood.'
Het treft me, want het maakt zo duidelijk dat 'mijn' kinderen niet van mij zijn. Ze zijn van zichzelf, net als ik van mijzelf ben en 'mijn' moeder op haar beurt ook van zichzelf is. En natuurlijk Mirthe van zichzelf is, ook al kwam haar leven via mij. Het was dan ook niet aan mij om te kunnen zeggen dat ze moest blijven, dat klopt niet. Ik kon haar immers niet claimen. Het maakt me niet minder een moeder, want dat werd ik toch, niet alleen door de kinderen die ik op de wereld zette, maar ook door de wens om voor te leven wat ik wil uitdragen.
De andere kant van bovenstaande gedicht, is dat je geen leven hebt hoeven doorgeven via geboorte om toch moeder te zijn. Het zijn misschien wel juist deze moeders die meer moeder zijn, omdat zij zich niet beperken tot een paar kinderen, maar zorg dragen voor vele kinderen. Want is het ook niet zo, dat wij niet onze kinderen alleen opvoeden? Dat doen we toch met de hele gemeenschap? Met alles wat we uitdragen, of dat nou in het eigen huis is, op school, op straat of via de media, we voeden onze kinderen samen op.
Ooit dacht ik dat ik dat alleen met Chris moest doen, dat het zo hoorde. Maar gaande weg kwam ik erachter dat dat niet kan. Er zijn overal opvoeders, ongemerkt soms, maar ze zijn overal. Opvoeden is niet per definitie streng zijn en regels stellen, maar voor leven wat je mee wilt geven. Denk maar aan Moeder Theresa, moeder alle moeders, niet door geboorte, maar van nature.

Herkenning

Het is zo fijn om herkenning te vinden in geschreven woorden, van mensen die ik niet ken. Belangrijker nog, van mensen die mij niet kennen. Woorden die al vele jaren geleden zijn opgeschreven en vele malen zijn afgedrukt.  Maar de woorden die uitdrukken wat ik voel, wat ik ervaar en ze stonden er al lang voordat ik het had ontdekt:

..., omdat de dood van een kind vaak de leerschool is van onvoorwaardelijke liefde, en onvoorwaardelijke liefde kent geen rechten, geen verwachtingen en kan zelfs zonder de lichamelijke tegenwoordigheid.

Elisabeth Kübler-Ross in Kinderen en de dood (1983)

En het mooie van een geschreven tekst, is dat het niet verder uitweidt, niet probeert te overtuigen, maar er gewoon staat en het je aankijkt. Soms hooguit de uitdaging uitstraalt om de woorden te weerleggen, maar waarom zou je als het zo klopt. Het geschreven woord heeft geen andere mening, dan de boodschap die het je brengt.

Nog even een mooie spreuk, die ook zo toepasselijk is:

Een brug die je niet oversteekt,
is een gemiste kans op een ander leven

- Chinees spreekwoord -

Verdriet, mag het er zijn?

Als er iets is wat ik moeilijk vind, is mensen die ik nog niet ken, maar wat wel prettig is als ze weten wat ik recentelijk heb meegemaakt. Ik doe het wel,  mijn verhaal delen. Daarmee weet ik meteen wat ik aan iemand heb.  Meestal komt er een fijn gesprek op gang, waardoor ik meteen een vrijblijvend therapie moment erbij heb. Want praten werkt best verhelderend en een goed gesprek is therapeutisch.
Iets wat ik nog moeilijker vind, is contact leggen met mensen die weten wat ik heb meegemaakt, maar geen contact met mij maken of het onderwerp niet aanroeren wanneer er wel contact is. Al is het maar 1 keer, dat er gevraagd wordt hoe het nu is, als erkenning van wat ik nu mee maak. Verder hoeft er niks over gezegd te worden. Dat mag ook benoemd worden, dat diegene het moeilijk vind, ik ben de beroerdste niet. Ik heb ook zo tegen het verdriet van een ander aan gekeken, niet wetend of ik er naar moet vragen of niet. Nu weet ik dat het benoemen een hoop lasten weg neemt van degene die het verdriet mee draagt. Verdriet is er, ook al wordt het niet door alle aanwezigen erkent.


Het leven is sindsdien verdergegaan
Maar vergat mij mee te nemen
En liet me er buiten staan

Ik bezie 't van een afstand
Maar 't raakt me niet echt
Ik voel me meer met de dood verwant

Veel mensen om me heen
Kunnen 't verdriet niet langer delen
En laten mij daarin alleen

Zo bouwen ze muren van stilte
Waarin ik me gevangen voel
En die mij omgeven met kilte

Ze beseffen niet hoe dat is
Hoe gebroken mijn bestaan
Hoe vol van leegte en gemis

Ik weet, ik kan niet altijd troost verwachten
Maar door er gewoon te zijn
Kunnen ze wel de pijn verzachten

Het is niet, dat ik me beklaag
Immers ik wil geen medelijden
'T is alleen wat warmte wat ik vraag

Kokkie Jonkers in 'van het leven geleerd' Manu Keirse

Zo voelt het te weten dat het niet genoemd wordt, er eigenlijk liever niet mag zijn. Verdriet is een moeilijk ding, want het verdriet van de 1 wordt geraakt door het verdriet van de ander. En wanneer het eigen verdriet niet wordt erkend, hoe kan het verdriet van de ander er dan gewoon zijn? Wat gek eigenlijk, want we willen allemaal liefde, maar niet het verdriet dat dit houden van met zich mee brengt wanneer er zich een breuk voltrekt.

ruimte maken

Sterven is niet alleendood gaan. Het is niet alleen rouw en verdriet. Sterven is loslaten van wat niet meer kan. Of dat nou een dierbare is die het leven verlaat of een baan die niet langer bij je past. Bij beiden is er een vorm van sterven. Ouders die een kind verliezen zeggen geregeld dat een stuk van henzelf stierf met hun kind. Het geldt overigens niet alleen voor ouders, voor iedereen die een dierbare verliest, kan datzelfde ervaren. Zo vreemd is dat gevoel niet. Want we ontlenen onze identiteit aan wie we zijn voor anderen. Wanneer je kind het leven los laat, kan je er niet meer voor zorgen zoals je hebt gedaan. Dat stuk sterft. Dat stuk mag je loslaten, of je dat nou wil of niet, het heeft geen nut meer. Wat iets anders is dan houden van, want dat blijft! En het is iets anders dan geen verdriet meer ervaren, want dat zal ook nog geruime tijd blijven.
Loslaten van een rol die niet meer kan, is pittig, zeker als het zo tegennatuurlijk lijkt te zijn. Wanneer dat wel lukt, is het mogelijk te zien wat de andere kant van het verlies is. Los laten creëert ruimte voor nieuwe ervaringen, nieuwe ondernemingen en nieuwe rollen. Zo kan ik weer ruimte maken om te ondernemen, omdat ik niet meer de mantelzorg-moeder ben, die ik zijn wilde voor Mirthe, zolang zij mij nodig had in die rol.
Natuurlijk is haar vertrek uit het aardse leven een groot verdriet, dat soms overweldigend aanwezig is en soms is het een inspiratie om te doen wat ik al zolang nastreefde: leven met plezier vanuit mijn hart. En ja, dat kan samen gaan met de rouw. Hand in hand, mooi hè?
We ruimen allemaal ons huis geregeld op, om het overzicht te bewaren en ons nog vrij te bewegen in ons huis. Dat is ook ruimte maken, voor de spullen die we mooi vinden. Oude doen we weg, want ze passen niet meer bij ons. Zo is het ook met onze geest, onze ziel, laat los wat niet meer past, niet meer kan en zie wat voor moois er ontstaat.

Goede dingen, mensen, berichten

Ze komen echt in veelvoud op ons pad, die goede 'dingen'. Niet over alles zal ik uitgebreid verslag doen, dat is zelfs te veel voor hier. Maar dat er mooie dingen gebeuren is toch wel noemenswaardig. De dip die ik vorige week en begin van deze week nog als weer zeer pittig ervaren heb, heeft me niet zo van mijn stuk gebracht als eerder dit jaar wel het geval was. Ik moet ook wel zeggen dat ik telkens vaker door heb, dat een dip gepaard gaat met twijfels of iets niet durven ondernemen. Daar heb ik deze week een paar stevige stappen in gezet. En dat voelt goed. Wat zoveel betekend als dat ik concreet bezig ben mezelf neer te zetten als ondernemer. Wat? als ondernemer?? ja als ondernemer. Ik begin telkens meer door te krijgen dat het misschien wel het leukste is om te doen. Nu ik iets heb gevonden waar ik in geloof, kan ik het ook verkopen, dus begin ik mezelf meer te zien als ondernemer.
Bij ondernemen, hoort netwerken en dan ontdek ik ineens, wat ik een mooi en gevarieerd netwerk in de afgelopen jaren om mij heen heb gekregen. Zo in de schoot geworpen, zonder er veel moeite voor te doen. Of misschien ook wel, maar het voelde niet als moeite. Ik voel me er in elk geval gezegend mee.
Het is ook op het moment wel heel mooi dat ik mijn eigen agenda geheel naar eigen inzicht kan plannen. Hooguit de schooltijden van Lars waar ik rekening mee moet houden, maar meer dan dat is er weinig dat mij belemmerd om te ondernemen wat ik wil. Zo zoek ik veel mensen op, vriendinnen over het algemeen om weer eens even lekker bij te kletsen en uit te wisselen wat de processen in onze levens gebracht hebben. Ik leer er veel van, vooral over mezelf en dat ik definitief niet meer degene ben die ik tot voor kort wel was. Dat ik tegelijk meer mezelf ben dan ik was. Dat is met recht een goed ding en een hele overwinning.

Een ander mooi ding, een mooi bericht is dit

Wil je meer lezen over het festival kijk dan hier:
www.dedagvandelen.nl
Wat het belangrijkste is om te weten, is dat ik daar ook ben met de SuperMirthe's Lichtpuntjes!

Gedeelde stilte

Wie wil er nou geen aandacht. Iedereen die kinderen heeft (of er zelf 1 is geweest...) weet dat aandacht altijd nodig is. Is het geen positieve aandacht, dan wel negatieve. Aandacht voedt, vooral positieve aandacht voedt, wat niet wil zeggen dat je door de dag heen voortdurend complimenten moet geven. Nee, dat is weer verstikkend, de eigen radar van het kind (of wie dan ook) moet ook ontwikkeld kunnen worden. Aandacht kan net zoveel zijn als aanwezig zijn. Zonder iets te zeggen, maar aanwezig, oogcontact maken en daarbij eerlijk zijn. Want in een blik, kan je niet liegen, ogen vertellen meer dan woorden.
Ik heb me vaak machteloos gevoeld als ik zag dat Mirthe aan het strijden was, tegen de ongemakken, tegen de pijn, tegen de kanker. Maar ik was er wel, ik zag het wel en ik deed wat ik kon om haar te laten weten dat ze niet alleen was. Dat er voor haar gezorgd wordt en dat ze geliefd is.
Diezelfde onmacht heb ik vaak gevoeld de afgelopen maanden. Nu niet van mezelf, maar van anderen. Anderen die de woorden niet konden vinden om iets zinnigs te zeggen. Om toch te laten weten dat ze er zijn. Wanneer er een fysieke afstand is, is het des te moeilijker om er te zijn voor de ander, want woorden schieten heimelijk te kort in de omvang van dergelijke emoties. Het kan wel, zo is het ook weer. Maar fysiek er zijn, is toch veel wezenlijker, zo ervaar ik dat nu. In de stilte bij elkaar aanwezig zijn. Gedeelde stilte is ook troost. Laat ik daarbij ook helder zijn, dat er in de gedeelde stilte geen sprake is van afleiding, door telefoon, tv of welk ander medium dan ook. Hoogstens een boek, maar geen contact over en weer met anderen. Echt samen zijn en voelen dat het goed is, zoals het is. Hoe heftig de pijn of het verdriet ook is. Het gesprek zo kunnen aan gaan als daar behoefte aan is, en verder samen zijn. Zo intens en zo kwetsbaar. In zulke momenten doet het er niet meer toe of je nog boodschappen moet doen, of de afspraak van morgen nog moet verzetten. In zulke momenten komt de naaktheid van het leven tot het diepst aan het licht, puur en eerlijk. Aandacht daarvoor is het beste en heilzaamste medicijn.

echt zijn

Als kind had ik een hekel aan die altijd geijkte vraag: wat wil je later worden als je groot bent? Verschrikkelijk, vond ik dat. Wat wilden ze horen? wat zouden ze goed keuren? en als ik me ergens aan verbond dan moest ik dat naleven, vond ik dan. Maar wat dan? Ik wist het niet, echt niet. Vaak zei ik dan maar wat andere vriendinnen zeiden: juf, bij voorkeur kleuterjuf. Ik kon mij er geen voorstelling van maken, hoor. Wel van een kleuterjuf natuurlijk, maar niet van ik die als juf voor de klas stond. Op een gegeven moment ben ik daarmee opgehouden. Ik ontdekte dat ik wel wist wat ik wilde doen, maar niet in welke rol: ik wilde mensen helpen. Dat is breed, heel breed. Op welk gebied wilde is ze helpen? waarmee? wie? ook daar moest ik vaak het antwoord op schuldig blijven. Wat ik voelde dat ik wilde doen, liet zich niet vastleggen in beloftes over wat ik wilde worden. Ik kreeg vaak het gevoel dat ik daarmee niet voldeed aan de verwachtingen van de ondervrager (= lees belangstellende volwassene), want ik bleef vaag en dat is lastig. We plaatsen mensen graag in een perspectief/ hokje, en dat lukt niet bij iemand die zichzelf niet wil definieren. Het probleem was alleen dat ik trouw wilde blijven aan mezelf en mezelf geen doelen wilde stellen, die ik niet zou kunnen halen (wat ik overigens toch wel deed en nog doe).
Nu terug kijkend kan ik wel iets onder woorden brengen: ik wil een verschil maken. Ik wil iets bijdragen aan het leven van de mensen om mij heen, of ik ze nou ken of niet, of ik het nou weet of niet, het meest van alles hoop ik een verschil te maken met het leven dat ik leef. Probleem kan alleen zijn, dat het geen brood op de plank brengt. Daar knelt de schoen. Want dat is wat al die lieve belangstellende volwassenen altijd wilden weten: hoe zorg jij dat je zelfstandig in het leven kan zijn? Hoe zorg jij dat je ouders trots op jou kunnen zijn? Hoe zorg jij dat je succesvol bent in het leven?
Nou, zo dus. Door bij mezelf te blijven. Mezelf de eerlijke vragen te stellen over wat ik wil. Over of ik wel kan voldoen aan al die onmogelijke verwachtingen of dat ik daar nu eindelijk een streep onder durf te zetten en mijn pad te volgen. Dan bepaal ik zelf of ik succesvol ben en me een geslaagd leven toe bedeel, naar eigen maatstaven. Want wat is succesvol? wordt dat bepaald door de omvang van je werk? Is Dr Phil succesvoller dan de psycholoog waar ik in therapie bij ben? voor mij niet, Dr. Phil zegt mij niks, mijn psycholoog des te meer.
En als je kiest voor een carriere als psycholoog, supermarktmanager of juf, wie van de drie is dan meer succesvol? Het gaat niet om het vak dat je uitoefent, maar om de manier waarop je dat doet. Met hoeveel echtheid kan je het uitvoeren, hoe dicht bij jezelf kan je blijven. Dus eigenlijk is het niet de vraag wat je wilt worden als je later groot bent, maar wie wil je zijn? niet als je later groot bent, maar nu.

de wereld draait door, ofzo

Het tempo waarop de wereld door draait, het gaat nog net zo hard als daarvoor, dat weet ik zeker. Maar aansluiting vind ik niet of nauwelijks. Had ik dat dan toch verwacht? Schijnbaar toch wel, anders zou ik er nu niet over beginnen. Ergens had ik verwacht toch weer in te kunnen stappen in het leven. In plaats daarvan zie ik alleen maar hoe bizar het leven is en hoe ik daar op geen enkele eerder verworven manier op in kan haken. Het draait gewoon te snel en ik heb mijn tempo geheel op eigen inzet terug geschroefd, een stuk rustiger. 

Na de opleving van een aantal weken terug, waarop ik vol goede moed een paar sollicitaties brieven verstuurde, ben ik mij wederom gaan realiseren dat ook daar de aansluiting nog mist. Er zit nog te veel Mirthe in mijn hoofd, te veel kinderkanker en te veel verhalen die ik eerst aan het papier wil toevertrouwen, voor ik er zo meteen misschien geen tijd, of geen energie meer voor heb. Ik wil het vast leggen, voor nu dan. Naast alles wat ik al gedeeld heb, is er nog zoveel meer te vertellen, wat het verhaal compleet zou moeten maken. Voor nu dan, in elk geval. Want ook met de tijd zal het verhaal alsnog veranderen, in lading, in beleving. Nu is alles nog zo aan de oppervlakte en ik wil het toevertrouwen aan het papier, niet alleen de digitale snelweg. Mogelijk dat ik daarna wat rust vind. Een nieuwe manier kan vinden om aansluiting te vinden, vanuit de persoon die ik nu ben. Die ik was, is voltooid verleden tijd. Ook dat is iets waar ik een weg in moet vinden. Overigens niet geheel nieuw, want ik vond toch altijd al moeilijk aansluiting in het gangbare, in het rolmodel, in het standaard, zoals eerder gezegd: ik pas niet in de regels. Al denk ik dat er niemand is die in de regels past...maar goed, dat is een andere discussie. Ze zijn nodig voor structuur, die regels.

Ik zoek mijn weg wel verder, een weg die ik toch al was ingeslagen. Hetzij met wendingen en haarspeldbochten die ik niet had voorzien. Ik dacht meer in de zin van: als ik dit doe, dan komt dat eruit. Maar niets is zeker op de weg van het leven, behalve dat we worden geboren en dood gaan. Alles ertussenin is maar net aan de willekeur van het lot en de inzichten van onszelf die ons de keuzes doen maken, die we mogelijk achten. En hoe meer ik erover nadenk en erover lees, vind ik het jammer dat de dood als zoiets onnatuurlijks wordt beschouwd. Dat die vaak ongewenst en onaangekondigd komt, maakt het nog niet dat we hem buiten de deur moeten houden. Hij is in jouw leven en in de mijne, onlosmakelijk verbonden met het leven. Waarom hangt er dan zo'n sluier van onmacht overheen? Hoe kan de dood weer van het leven worden, zoals dat lang zo geweest is, voordat de dood iets werd van ziekenhuiskamers en doktoren? Iets werd wat niet welkom was en iets is geworden waar zo min mogelijk over gesproken mag worden. 

Ik weet wel dat de manier waarop we afscheid van Mirthe's leventje hier op aarde, hebben genomen, bijdraagt aan het dragen van het verdriet. Dat ze thuis mocht gaan en niet in een ziekenhuiskamer, is voor mij een cadeau, gezien de omstandigheden. We hebben de manier waarop mogen regisseren. Dat is de keuze geweest. Het moment is bij voorkeur niet te regisseren en dat is maar goed ook. Hoeveel mensen zouden de dood tot in het oneindige uitstellen als ze zouden kunnen, voor zichzelf en voor hun dierbaren? hoeveel verhalen, mythen en sprookjes gaan er niet over een oneindig leven, waarin de eeuwig levende eenzaam en alleen achter blijft. Al zijn dierbaren mist en zijn aansluiting op het leven, omdat het verlangt naar hoe het ooit was.

Ziekte kan een aankondiging van de dood zijn. Het kan een kans zijn om pijn te verwerken en de ziel vrij te maken van lasten die het nog met zich mee draagt. Het kan een manier zijn om zich te verzoenen met het eindige van het leven en voor te bereiden op het afleggen van het lichaam. Als er zo naar gekeken wordt, wordt de dood van het leven. Wordt ziekte niet meer zo eng, maar een kans op een diepere genezing: genezing van de ziel. Iets waar we vroeg of laat allemaal mee van doen hebben, gewenst, aangekondigd of totaal onverwachts, de ziel weet toch wel dat het komt. Mirthe had immers geen begrip van de dood, maar ze wist wel dat haar lichaam niet beter werd, ze wist dat ze haar laddertje nodig had om naar de sterren te gaan. Van welke leeftijd we ook zijn, onze ziel is onnoemlijk veel ouder en weet het pad dat we moeten gaan. Daar vertrouw ik op. En dus pak ik mijn laptop er weer bij en ga nog meer schrijven, zodat het digitale voor papier verruild kan worden. Zodat mijn ziel zich gehoord en gezien voelt. Misschien is dat wel de basis voor genezing van de ziel, erkenning. 

Pasen

Mirthe is supertrots op haar paashaas oren. Ze draagt ze dan ook eigenwijs, maar net waar ze heen gaat. In dit geval mee naar de zwemles van Lars. Een paar weken voor... nou ja, het is Pasen in elk geval, 2013

Een jaar later een heel ander beeld, hoewel...de jas is nog steeds dezelfde. Want ja, zo hard groeide ze nou eenmaal niet. Of zat de jas een jaar eerder nou zo ruim? In elk geval, moet er tijdens het paas eieren zoeken op de TPG (therapeutische peuter groep, ofwel haar 'school') ook van de glijbaan gegleden worden. Die eieren? die vinden zich vanzelf wel, toch? nee hoor, Mirthe helpt ook fanatiek mee, zo tussen het glijden en schommelen door. Dit was op Witte Donderdag. Ook dit jaar waren we op Witte Donderdag op de TPG, de nieuwe locatie, die er prachtig uit ziet. Dit keer geen paaseieren zoeken, maar een fijn weerzien met bijna het hele revalidatieteam. Natuurlijk hadden we Mirthe's Lichtpuntjes mee genomen, zodat ook daar haar licht zal stralen.

De kids zijn duidelijk dol op elkaar. Als 'grote' zus houdt ze grote broer goed vast.

Verdriet = Liefde = Verdriet

Het zal wel duidelijk zijn, dat het Verdriet deze week weer de overhand heeft. Nou las ik deze week dat Verdriet altijd gepaard gaat met Liefde. Ik heb het zelf ook wel vaker genoemd, dat ik dit grote Verdriet alleen maar kan voelen omdat ik Lief heb. Muurtjes bouwde ik om mij heen, zodat ik niet zo geraakt meer zou worden, wanneer ik zou verliezen. Mijn verwachtingen stelde ik naar beneden bij, want dan zou ik niet teleurgesteld raken. Maar tegen een kind kan je je niet wapenen. Een kind doorbreekt die muren met maar 1 blik. Zeker wanneer je het kind zelf hebt gedragen, zelf hebt gevoed en zelf groot hebt gebracht (hoewel dat groot hier nog maar relatief is natuurlijk). Al mijn muren zijn doorbroken en elke porie, elke cel in mijn lijf is doordrongen van Verdriet en van Liefde, die twee gaan hand in hand.
Het laat me staan met mijn handen leeg en toch voel ik me gedragen en omarmd door een warmte. Als ik zeg dat ik dit Verdriet niet wil, dan sluit ik ook de Liefde buiten. Zonder de Liefde kan ik niet leven, kan ik geen troost, warmte en vriendelijkheid vinden. Dus nee, geef mij maar het Verdriet, opdat ik de Liefde welkom kan heten in mijn Leven. Voel ik niet het 1 dan voel ik wel het ander, het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ik weet dat ze er allebei altijd zijn, hoe dan ook. dat past prima in mijn leven, daar maak ik wat ruimte voor. Ruimte die ik dan op andere dingen moet inleveren, maar zo erg vind ik dat niet. Ben hoogstens wat meer recht-door-zee en lijk misschien wel eens wat korter aangebonden. Om de hete brei heen draaien, houd ik nou eenmaal niet zo van. Of ergens doekjes om winden, die kan ik ergens anders veel beter voor gebruiken, praktisch als ik ben en iemand veren in de kont steken, doe ik alleen als ik weet dat ze diegene mooi staan.
Liefde en Verdriet hebben ruimte nodig, die alleen te verkrijgen is door oprechtheid, verbondenheid en betrokkenheid, vanuit een puur hart.

Geen vuiltje aan de lucht

2 jaar geleden was er geen vuiltje aan de lucht. We waren een doorsnee gezinnetje. Deden niks uitzonderlijks en redden ons prima, zo op onszelf. Natuurlijk hadden we onze uitdagingen en hobbels en bobbels. Een gezin zijn is niet vanzelfsprekend. Een gezin zijn is op zich al een heel karwei. Eentje waar we onze handen al wel aan vol hadden. De kinderen naar school en de peuterspeelzaal brengen. De oudste 2x in de week naar zwemles. De jongste kon niet wachten om ook naar school te mogen gaan. Ze zou haar jas ophangen naast die van haar broer. Ze zou zo met haar broer de klas in lopen. Om vervolgens achter mama aan te rennen, als die haar toch zou achter laten. Met duim in  de mond en met de andere hand draaiend aan haar haren, bij mama op de arm, toch maar mee naar huis.
Om thuis de ene pop na de andere in de boekenkast naar bed te brengen. Haar houten fietsje te pakken en een tas over de arm, zwaaien naar ons 'boodschappen doen' of 'werken gaan'. Of met broer te spelen en te rennen rond de tafel. Waarbij geregeld huilend op de grond te liggen, na een valpartij waar wij de oorzaak niet van zagen. Dus broer kreeg op de donder, want was vast te wild geweest. Maar nog geen vuiltje aan de lucht.
Dus het gezinnetje ging gewoon hun gangetje. De ene ouder net een diploma rijker en aan het solliciteren. De ander zelfstandig ondernemer in de zorg, een hele klus op zich, om genoeg te verdienen voor het hele gezin. Op de meest onhandige tijden, voor een gezin, aan het werk te zijn. Niet denken, maar wel doen. En wensen dat het ooit, ooit makkelijker zou zijn, wanneer de jongste daadwerkelijk met grote broer naar school zou gaan. Ooit. Maar nu, geen vuiltje aan de lucht.
Geen vuiltje dat deed vermoeden wat ons te wachten stond. Hooguit een schemerig teken van onraad, bij het wankelen en vallen van onze jongste telg. Een enkele keer leek ze ziek te worden, een enkele keer spugen, maar het had niet veel om het lijfje. Het was hoogstens een beetje vreemd. Geen vuiltje aan de lucht.
Tot het hoge woord gesproken werd, waarbij de ene ouder de ander zijn vermoedens uitte. Het vermoeden dat er misschien wel iets aan de lucht kleurde. Toch de stoute schoenen aan getrokken, na uitgebreid onderzoek binnen het gezin. Het waren niet de schoentjes die te klein waren, geen infectie want koorts was er niet, geen vermoeidheid, want net uit bed gebeurde het ook. Nee het leek alleen maar rijkelijker te gaan kleuren daar aan de lucht. Geen mooie kleuren, dat nog niet eens. Met onze stoute schoenen stonden we ineens in de medische malle molen, hadden we die stoute schoenen maar niet aan gedaan...hoewel, dat geen verschil had uitgemaakt, dan waren we de medische malle molen wel ingesleurd, maar dan op een andere manier. Donkere wolken hadden zich samengepakt in het hoofdje van ons prachtige meisje, vandaar dat we de vuiltjes aan de lucht niet hadden kunnen zien. Ze waren ongezien voor het blote oog, maar pakten zich nu ook samen boven de hoofden van ons gezin.
Ongemerkt was er een storm aan komen waaien. Maar ons gezin zou ons gezin niet zijn, als we toch de lichtpuntjes bleven zien. Want waar donkere wolken zijn, daar is regen en waar achter de regen, weer zonneschijn komt, daar is ook de regenboog. Een spectrum van mooie, heldere kleuren, die ook nu onze dagen nog kleuren. Met genoeg vuiltjes aan de lucht, maar wat zou het?

Stralende zonnetjes

Het feest was nog niet voorbij. Op school dan. Gister was het idee van de musical een beetje verwaaid. Een alternatief programma leidde ons langs de lokalen en iedere klas deed een klein optreden. Te beginnen bij de klas van je oudste kind, werd aangeraden. Dus startten wij bij de klas van Lars, bij de volgende klas drong het pas enigszins tot me door dat we ook de klas van Mirthe zouden bezoeken. Hmm. Verstand maar even op nul, daar ben ik tegenwoordig een kei in. Gevoel ook maar even terug schroeven naar een minimum, dat kan ik ook heel goed, meestenstijd. Een paar optredens verder, was daar inderdaad de volgende klas op het programma, die van Mirthe. Haar foto hangt nog steeds in het lokaal, op verzoek van haar klasgenootjes (mooi he?) en zo was zij er dus ook aanwezig. Mijn aanwezigheid ging de kleuters niet onopgemerkt voorbij: Kijk! de mama van Mirthe, kijk, kijk. Lief gezwaaid, een paar keer slikken en blijven lachen. Het waren prachtig stralende zonnetjes, de klasgenootjes, prachtig stralend zoals Mirthe ook zou hebben gedaan.

Lichtpuntjes sponsoren

 

Mocht je nou denken: wat doet ze nou de hele dag? Dan is een blik op deze collectie Lichtpuntjes misschien wel het beste antwoord op die vraag. Het is niet het enige hoor, dat hier gebeurt. Tussen de bedrijven door, worden er aan de lopende band Lichtpuntjes geproduceerd. Ze worden telkens mooier en kwalitatief ook telkens beter. Binnenkort zal ik ze gaan verkopen op de Koningsdag en op de Dag van Delen (waarover later meer). Lichtpuntjes kunnen op bestelling en naar persoonlijke wensen gemaakt worden. Mail gerust voor vragen. De opbrengst gaat naar het goede doel: goede begeleiding voor Brussen (broers en zussen) van een kind met kanker of overleden aan kanker. En aan de verbetering van de begeleiding van kinderen met of na een hersentumor.

Om zoveel mogelijk de kosten te drukken voor het aanschaffen van materialen (denk hierbij aan lont, mallen en drukwerk om onze activiteiten te promoten, de nog te bouwen website te beheren) ben ik op zoek naar sponsors. Wil jij of kan jij op één of andere manier ons werk en doel sponsoren, door een bijdrage te leveren of materialen ter beschikking te stellen, neem dan contact met ons op: chrisliedeke@gmail.com

baaldag

Een regelrechte baaldag, zo voelde het weer even voor mij. Vandaag had ik niet alleen Lars uit de bus willen op halen. Ik had jou ook op willen wachten, jouw verhalen willen horen over de leeuwen en olifanten en de giraffes, weet je nog dat je die vorig jaar mocht voeren aan de takkenbar? Dat had vandaag niet gemogen, maar je had het er vast weer over gehad. En dan baal ik, omdat het niet zo is. omdat jij er niet meer bij bent, niet op die manier. Ik baal omdat ik overal ouders zie die niet meteen weg gaan omdat er in de andere bus de rest van hun gezin zit. Even wachten en het gezin is compleet. Ik baal dat ik dat voel, ik baal dat ik ineens weer midden in dat verdriet zit. Ik baal dat het niet anders is. Ik baal omdat ik ook weet, dat als je er wel was, je ook niet in de bus had gezeten. Dan had je misschien met mama in de auto gezeten, achter de bussen aan. Dan had je misschien de ochtend mee kunnen doen. Dan had je misschien de dag niet volgemaakt. Dan had ik misschien een vrachtlading aan spullen mee gesjouwd. Dan had ik misschien wel gebaald, omdat jij niet gezond was. Dan had ik misschien wel gebaald dat jij niet mee rennen kon en dan had ik misschien wel gebaald omdat ik de handen niet vrij had. Maar ik weet waarom ik het er voor over had gehad. Ik weet dat jij je kind had gevoeld. Ik weet dat je genoten had en ik weet dat je de boventoon had gevoerd. Ik weet dat het allemaal de moeite waard was geweest.
Nu weet ik dat ik overal wel van kan balen. Ik weet het. Maar ik vind het wel de moeite waard om hier van te balen. Het klopt niet, het hoort niet, het is niet eerlijk!

6/51ste

6 maanden zijn er verstreken. 6 maanden sinds er een nieuwe prachtige ster werd geboren. Een half jaar om precies te zijn, dat klinkt al heel anders, al heel lang. Het is een soort van mijlpaal, gek genoeg. Alleen dit is er één die je niet wilt, die niet gevierd zal worden.
Ik moest er wel van bij komen, het was een zware bevalling. Nog ben ik ervan onder de indruk, maar ja wat wil je? Van de geboorte van je kind moet je zeker 9 maanden bijkomen, 9 maanden ontzwangeren, na 9 maanden zwangerschap. Dat is een beetje de regel, niet dat ik me daar aan hield. Ik pas niet zo goed in regels, is mijn conclusie.
Dat is maar goed ook, want hoe lang duurt dan het bijkomen van een geboorte van een ster? Daar zijn geen regels voor. Zie je wel dat het goed is dat ik daar toch niet in pas? Ik schrijf mijn eigen regels wel. Zo heb ik de regel geschreven dat ik nog jaren en jaren en jaren, de rouwende moeder mag zijn. Die titel heb ik wel verdient en mag ik houden, de rest van mijn leven. Geen haast, geduld, de wond die zo hevig bloedde, die is nog open, nog niet geheeld. En tussendoor, terwijl de wond helen gaat, ben ik gewoon Liedeke. Een nieuwe versie dat wel, want de oude past mij niet meer. Een soort van Liedeke 2.0, een ge-upgrate versie, om de taal van Lars te gebruiken. Een versie die lichter is, soepeler loopt, want veel overbodige shit ligt in de prullenbak. Die overigens meteen geleegd is, opgeruimd staat netjes. Geen twijfels of het wel wijs was. Overbodig en niet meer passend is beter uit de weg geruimd. Helpt het verstikkende gevoel weg te nemen, een klein beetje ruimte om weer dieper adem te halen.

Boren

Wat is overleven eigenlijk? Het maakt dat je het gevoel hebt geen grip te hebben en je in een nieuwe modus moet zoeken naar houvast. Het echte overleven, is natuurlijk niet alleen het gevoel, maar ook het handelen er naar. Hier heb ik het over emotioneel overleven. Wanneer je wereld op zijn kop wordt gezet, door een dreiging die je niet wilt. Je alle zeilen bij moet zetten om niet ook fysiek te moeten overleven, want de stress slaat wel op je lijf en eist zijn tol. Overleven, het overkomt ons allemaal, ooit.
Ik heb lang het gevoel gehad te moeten overleven, niet alleen tijdens het ziekteproces van Mirthe of nu met het rouwproces. Nee, dat was al jaren aan de gang, me niet veilig bij mezelf voelen. Altijd het gevoel te hebben onder te moeten doen voor de rest. Dat ik tekort schoot of gewoon niet voldeed aan wat er van mij verwacht werd. Dus een tandje bij zetten, maar elke keer werd de lat verhoogd en dus zette ik nog een tandje bij. Degene die de lat verhoogde, was natuurlijk niemand minder dan ik zelf. Want ja, ik voelde me nou eenmaal niet veilig bij mezelf.
Juist nu, voel ik me veiliger bij mezelf dan ooit te voren. Juist nu de wonden open liggen en het bloeden nog maar nauwelijks is gestelpt, leer ik me veilig te voelen met wie en wat ik ben. Dat komt door dat overleven, waarin alle energie wordt opgeslokt door het moment zelf. Elk moment kan je over moeten gaan tot actie, dus sta je op scherp. Dan heb je geen energie over om je zorgen te maken over de maaltijd die je morgen moet klaar maken, want je weet niet eens wat je vandaag moet maken. Of dat de voortuin er niet zo netjes uit ziet en wat de buren daar dan wel van zouden kunnen denken. Leren selectief om gaan met de energie die maar gering voor handen is, een spoedcursus was het wel. Dat kan ik telkens beter. Want niet alleen selectief omgaan met de energievoorraad is nodig, het is nodig om ook nieuwe bronnen van kracht aan te boren. Dat kost ook bergen energie, er is een ruimschoots onderzoek voor nodig om te ontdekken waar het krachtveld zit dat je nodig hebt. De ene boortoren na de andere wordt geplaatst en elke keer als je denkt dat je er één hebt gevonden...blijkt de voorraad kracht niet toereikend en kan je weer overnieuw beginnen. Soms om moedeloos van te worden. Maar het loont de moeite, geloof me. Er is inmiddels een behoorlijk veld van boortorens verrezen en dat levert momenteel genoeg kracht om te doen wat ik wil. Onderhoud van de boortorens is inbegrepen, want ook dat doet soms de toegang tot een krachtveld sneuvelen, zo heb ik geleerd.
De zoektocht naar nieuwe krachtvelden is nog geenszins gestaakt, we boren vrolijk verder. We verrijken onszelf met de gevonden kracht, maar laten we dat nou iets vriendelijker doen, dan die Nederlandse Maatschappij die dat in het mooie Groningen doet. Mijn doelstelling is de kracht te delen, te bundelen en te laten stromen waar het nodig is. Boor je mee?

En ja hoor

Vanochtend ook weer, arme Dora.

Gelukkig is ook deze Dora niet uit het veld te slaan en blijft ze lachen.

Nachtelijke onrust op de begraafplaats

Nou ja, nachtelijk, weet ik niet zeker natuurlijk, het is een gok. We komen namelijk elke ochtend bij Mirthe (nadat we Lars naar school hebben gebracht) en elke ochtend, deze week ligt Dora naast het grafje in het gras. En elke ochtend ziet de haardos van Dora er wilder en wilder uit. Alsof Dora een bad-hairday heeft. De overige knuffels blijven keurig op hun plek staan. Het geeft me te denken dat er een (nachtelijk) diertje behoorlijk verknocht is aan deze Dora en er feestelijke activiteiten op na houdt. De knuffels bij een aantal andere grafjes moeten het ook ontzien en liggen geregeld ernaast, in het gras of de bosjes. Het toppunt is wel een gat dat gegraven wordt ín één van de grafjes, door (naar wat ik vermoed) hetzelfde feestende diertje. Zullen het de lentekriebels zijn die onder de begraafplaatsbewoners heerst?

lichtpuntjes uitdelen

Vandaag stond er weer een ritje UMCG op onze agenda. Het was een fijn bezoek aan de oncopoli, met fijne gesprekken met verschillende mensen van het medisch team. Om te zien dat Mirthe een lach op de verschillende gezichten tevoorschijn tovert, doet deze moeder heel veel goeds.
Natuurlijk kon ik het ook niet laten om de lichtpuntjes mee te nemen, waar ik zelf zoveel plezier aan beleef als ik er naar kijk. Dus een mandje vol lichtpuntjes ging mee, per stuk verpakt, met een mooi lintje erom. Zo zien ze er 'kaal' uit.

oneerlijk versus logica

Het leven is niet eerlijk. Ik heb het nog nooit zo vaak gehoord, nog nooit zo vaak voorbij zien komen. Nee, het is niet eerlijk. Ik weet ook wel hoe dat komt. Niet waarom het niet eerlijk is, waarom de één dit en de ander dat mee maakt. Nee, dat is niet duidelijk.
Wat ik bedoel is, waarom we denken dat het oneerlijk is. Een kind hoort niet te lijden. Als dat wel gebeurt is het leven oneerlijk. Een moeder hoort niet te sterven voor ze (op zijn minst) oma is geworden, oneerlijk. Zo is er veel meer oneerlijk. Ook als je hard hebt gestudeerd en dan nog zakt voor je examen, is het niet eerlijk. We zijn gewend te denken in rechte lijnen. Doe ik dit, dan is het logisch dat dat gebeurt. Daar zit het probleem: het leven is niet logisch. Niks, niets, nienta, nada, noppes aan logica te vinden, waar ik ben geweest. En als je het zo bekijkt, tja...wat is dan eerlijk en wat niet? Is het dan oneerlijk, omdat we het antwoord niet weten? niet begrijpen waartoe het leiden zal?
Het was zo'n aha moment, die ik al vaker had de afgelopen tijd, toen mijn therapeut me erop wees, dat niks logisch is. Opdat ik eerst wil weten wat het doel is van mijn handelen, zodat ik mijzelf kan begrijpen, wil nog niet zeggen dat ik niet iets moet doen, wanneer mijn gevoel mij dat in geeft. Laat ik nou net dat doen wat mijn gevoel me ingeeft. Het voelt als tastend in het duister op pad gaan, niet weten wat je treft als je weer een stap verzet. Weten dat als je geen stap verzet er ook geen schot in de zaak komt, het duister blijft duister. Lichtknoppen hebben nou eenmaal niet de gewoonte op je af te komen vliegen. Stappen zetten moet dus eigenlijk wel. Eng is het meer dan ooit, want ben nog wel gewond he? laten we dat niet vergeten. Laat ik nou achteraf pas begrijpen waarom ik dat gevoel had. Achteraf is er logica, maar vooraf? in geen velden of wegen te bekennen. Voor mij niet, misschien voor jou als buitenstaander, maar niet voor mezelf.

Rijkdom

Er is niet veel nodig om mij blij te maken. Klinkt gek misschien, maar ja, dat zij dan zo. Ik heb veel om dankbaar voor te zijn. De vele lieve mensen om mij heen. Die elk op een eigen manier laten weten klaar voor ons te staan. Een luisterend oor of een berichtje, een hart onder de riem.
Zo wordt het kaarsen maken aan alle kanten gesponsord. Een flinke partij aan kaarsvet werd aangeleverd, omdat het niet mooi blijkt te zijn, als kaarsen van verschillende lengtes in het restaurant staan. En dus alles in eens wordt vervangen, inclusief kaarsen die nog zeker 20 branduren te gaan hebben. Dat levert een overschot op, waar ik dan wel mee uit de voeten kan.

Vervolgens is degene die me dit bracht, verder gegaan met het zoeken naar middelen om mijn kaarsen fabriek draaiende te houden. En zo kwamen er ook mallen deze kant op, met nog meer benodigdheden, zoals lontjes, voor de drijfkaarsjes. Met als resultaat dat ik nu ook deze kaarsen kan maken.

Maar dan is het nog niet klaar, want ik kleur de kaarsen met wasco. Dat smelt ik mee in het kaarsvet en zo ontstaan de meest mooie kleuren, waar ik heel vrolijk van wordt als ik er naar kijk. Nou is het zo, dat het wasco dat ik nog in de kast had liggen, bijna op is. Het is een verzameling van jaren, die tijdens de ziekte periode van Mirthe verdubbelde. Aangezien ik het niet zo vaak gebruik, lag het mij in de weg. De ontdekking dat het voor dit doel gebruikt kan worden, vind ik geweldig. Maar ja, zoals gezegd, de wasco is bijna op...en dan? het kaarsvet is nog lang niet op, kan zelfs zo weer aangevuld worden. Een oproep op facebook leverde dit op, van een anonieme gever.

Het hoeft geen nieuwe te zijn, maar mocht jij nou ook nog een stapeltje wasco hebben waar niks mee gebeurt: denk dan even aan mij! Ik gebruik het liefst de vrolijke kleuren, zodat ik blij word van wat ik maak.

Inzicht

Er zijn van die momenten en van die dingen die ik zelf niet snap. Ik doe ze, ik voel dat ik dat moet doen, maar snappen? Ho maar. En als ik het niet snap, wat ik doe, dan vind ik het lastig om er aan toe te geven. Ik heb wel een logica, een inzicht nodig, wil ik doen wat ik doe en dat met overtuiging doen. Helaas werkt het niet zo dat inzicht komt wanneer je er om vraagt. Je kan niet naar de boekenkast lopen een boek openslaan en daarin dat portie inzicht vinden dat je nou net nodig hebt. Of wel soms? Ja soms wel, maar dan moet je net het juiste boek treffen. Laat ik nou het geluk hebben, dat er een paar boeken in mijn boekenkast terecht zijn gekomen die ik super interessant vind en die mij helpen aan inzicht. Die me helpen mezelf te begrijpen in de wirwar van emoties, van oordelen, verwachtingen en nieuwe ervaringen. Vooral die laatste doe ik veel op de laatste tijd. Hoe kan het ook anders? De hele wereld staat voor mij op zijn kop, niks komt meer op dezelfde plek terug. En dat hoeft ook niet. Ik hoef ook niet meer zonder verdriet te leven, want dat betekend immers dat ik van Mirthe houd. En laat ik nou net gister dat ook horen op tv, toen een moeder dat over haar zoon zei. Misschien ken je het programma, 'een bakkie troost'. Een stukje herkenning, kan zo veel doen. En die boeken waar ik het over had? Die zijn van Hans Stolp. Volgens mij maakt het niet uit welk boek ik van hem lees, het is allemaal verhelderend.

Cirkels

soms, soms, soms. Dan is het mij allemaal een raadsel. Waarom moeten we dit en waarom maken we ons zorgen om dat? Het lijkt zo simpel soms, wees lief voor elkaar, zorg goed voor jezelf en maak jezelf blij. Moet je eens zien wie je daar nog meer blij mee maakt, gewoon omdat je zelf blij bent. Heel simpel. Ware het niet dat we continue worden afgeleid door allerlei dingen om ons heen. Als ik dit doe, wat vindt zij daar dan van of als ik dat zeg, hoe reageert hij dan? Ik kan het toch maar beter niet doen...maar nee, dat klopt ook niet, dat voelt niet goed...hoe doe ik het dan? Om gek van te worden. Want zo draai je in vicieuze cirkeltjes rond. Ik heb dat talloze keren gedaan. Als mijn cirkeltjes in zouden slijten in de grond waar ik ze maakte, dan was er nu een krater zo diep dat je Australië kan zien.
Ik zou willen zeggen dat ik het niet meer doe..., maar ik ben eerlijk, dus doe ik dat maar niet. Ik ken mezelf langer dan vandaag. Zeggen dat ik het niet meer doe, is eigenlijk alleen nog maar de wens. De actie die erbij hoort is eerlijk naar mezelf zijn en mijn verantwoordelijkheid nemen. Mijn visie kenbaar maken en dan de tijd nemen om het gesprek aan gaan. Moeilijk hoor, de verdediging ligt namelijk op de loer. Mijn schermpje optrekken, nogmaals vertellen waarom ik doe en vind wat ik vind. Daarmee is het gesprek niet wat het zijn kan. Want ik ken mijn verhaal wel, maar wat vind de ander? daar ligt mijn leermoment.
Dat is zoals ik het op dit moment doe, keer op keer mijn verhaal vertellen. Heel af en toe het verhaal van de ander aan horen. Er zit verandering in, een kleine kanteling, een klein beetje ruimte om te horen wat de ander te vertellen heeft. Het is een kleine stap, de deur staat op een kier en zo kan ik weer een beetje meer leven. Mijn horizon een beetje meer verbreden, want ook dat hoort bij het herstel. Ruimte voor mezelf en ruimte voor mijn omgeving. Kleine stapjes, want die zijn vermoeiend genoeg, voor benen die de conditie niet meer hebben om een stap buiten de cirkel te zetten.

Toekomst

Ook al lijkt de toekomst soms overweldigend
Onthoud dat hij niet tegelijk komt
Maar moment voor moment
-Beth Mende Conny

Dat slaat nou precies op mij. De toekomst is overweldigend. Hoe doen we dat, naast wat we doen, ook gaan werken? Natuurlijk voelt het goed om te gaan zoeken, om de stappen te zetten om het mogelijk te maken om te gaan werken. Maar hoe kan ik dat combineren met de uitdagingen die we nog te wachten staan? de verjaardag in juni zal een uitdaging zijn. De sterfdag in september net zo goed.
Het enige dat ik kan doen, om toch stappen te zetten, is alles per moment te bekijken. Open en transparant zijn naar de mensen die ik in de toekomst mijn werkgever mag noemen. Het maakt de drempels lager en zal de noodzaak om in eerder genoemde maanden, rond de betreffende data het tempo iets wat te kunnen aanpassen, mogelijk maken.
Wie gaat de uitdaging aan om mij in dienst te nemen? ik ben benieuwd.

Kinderen

Meer eerlijkheid en oprechtheid, kan je in het leven niet krijgen dan van kinderen. Een kind voorliegen of doen alsof het allemaal mee valt, terwijl je weet dat het niet zo is... doe het gewoon niet, want kinderen prikken er haarfijn doorheen.
Zo ook met de kinderen die ik zo nu en dan ontmoet. Ze blijven met verbazen. Allemaal weten ze uiteraard dat Mirthe een ster is. Zo wordt ik lopend van het schoolplein naar de auto, op een ochtend nagewezen: Dat is de mama van Mirthe! Een vriendinnetje van Mirthe, wil graag de VSO begeleider laten weten wie ik ben, alsof dat de lading dekt en iedereen weet wie ik ben. Of als ik met een andere moeder sta/zit te praten, komt er zo ineens vanuit het niets, regelmatig voorafgegaan aan een lang aanstaren, de opmerking: Mirthe is dood hè? Helder, oprecht, niks mis mee. Wat het met me doet? Moeilijk om onder woorden te brengen. Het is immers waar. Confronterend? niet meer dan haar lege bedje, de kleren die ongebruikt in de kast liggen, de zomerjas die al de hele winter aan de kapstok hangt of de knuffels die ik niet meer kan voelen.
Soms volgt er na zo'n opmerking nog een gesprekje. Ik bevestig het altijd, klaarblijkelijk is die helderheid wederzijds prettig. Gevolgd door dat ze ziek was, nu geen pijn meer heeft en vast nog heel veel kan spelen nu ze tussen de sterren vertoefd. Dan is het wel klaar ook. We hebben het hier wel over kleuters, die hebben nog niet zo veel nodig om er vrede mee te hebben. Met de moeders wordt er natuurlijk ook over gepraat, want nieuwsgierig als ik ben, wil ik ook wel horen of ze er verder nog mee bezig zijn. Waarom? geen idee, het is zogezegd niet mijn pakkie an, maar ben toch wel enigszins benieuwd naar hoe kinderen die plaatsen in de dagelijkse gang van zaken. Want laten we wel wezen, hun perspectief op het leven is nog niet heel breed en door dit gebeuren is er een bepaalde onbevangenheid weg. Voor sommigen een verrijking, voor sommigen een beangstigende gedachte. Wat net zo geld voor ons volwassenen. De dood is over het algemeen een onwelkome bezoeker in ons leven. Zo dacht ik er ook lang over. Maar ik meen het als ik zeg, dat ik weet dat Mirthe nu vrij is, nu plezier heeft en naar hartelust met heel haar wezen kan spelen, rennen, vliegen en vreugde kan strooien. Ze doet het hier elke dag, de hele dag door. Dat is toch mooi om door te mogen geven? Voor haar was de dood een welkome verlosser, een bevrijder van beperkingen en lijden.
Ook kinderen hebben het recht dat te weten. De dood hoort meer bij het leven dan wat dan ook.

Rust en ruimte

Een paar weken geleden ben ik bij lotgenoten geweest. Een avond georganiseerd door ouders voor ouders van een kind overleden aan kanker. Ouders die al enige jaren leven met een kind tussen de sterren. Zij weten hoe het is om jaar in, jaar uit de leegte te voelen. Zich af te vragen wat er dit jaar op het verlanglijstje zou hebben gestaan, wat er dit jaar voor rapport mee zou zijn gekomen, wie er dit keer op het verjaardagsfeestje zou worden uitgenodigd, hoe het zou zijn om elke dag met een compleet gezin te mogen zijn.
Het was te horen en te voelen wat zij voelen, dat mij een soort van rust gaf. Ik hoef niet nu, meteen alles te doorleven, alles te doorvoelen. Het hoeft niet, het kan niet. Ik wist het wel, natuurlijk, maar nu te zien dat deze andere moeders er ook jaren over doen om weer een nieuwe manier te vinden. Een nieuwe manier van wat? van moeder zijn, van partner zijn, van zichzelf zijn. Een nieuwe manier van leven, van doen, van zijn. Noem maar op. Het is zo ingrijpend en veel omvattend dat het niet te doen is, kort te omschrijven wat ze in die jaren doen. Wat ik nu sinds 5,5 maand doe. Ik heb dus ook nog jaren voor de boeg, waarin ik door dit verdriet heen kan proberen te komen, dat hoeft niet elke dag, dat hoeft niet op vaste tijden. Het komt en gaat, simpelweg. De ruimte is er wel voor, maar ook zo fijn om te ervaren dat ik ook kan leven met het gemis, zonder de zware deken van verdriet te voelen. Want zo is het de afgelopen weken geweest. Ik voel me weer wat meer Liedeke, weer wat meer ruimte om te doen en laten waar ik zin in heb, zonder de grote slag om de arm of ik het emotioneel wel kan verdragen.
Ik mag nog jaren rouwen, ik mag nog jaren gemis voelen, wat ik zeker zal doen. Ik zal nog vaak denken hoe het zou zijn geweest, wetende dat het niet zo zal zijn. Maar weten dat het mag, dat jarenlang rouwen, geeft ruimte om ook weer op aarde te landen en langzaamaan mijn horizon te verbreden. Opnieuw te ontdekken wat ik werkelijk wil doen, hoe ik mijn tijd wil besteden en wat ik kan bieden in het werkzame leven. Handelen naar mijn grenzen en mijn gevoel in acht houden, bij de stappen die ik zet. Het zal nog met vallen en opstaan gaan, niet alles is nou eenmaal zoals je hoopt of plant. Dat weten we natuurlijk inmiddels maar al te goed.
De rust en ruimte zijn van emotionele aard. De bezigheden gaan onophoudelijk door. De afgelopen dagen veel bezoek gehad, lekker op de tuin gewerkt, minstens 5 kilo kaarsvet verwerkt, van de 40 die we ineens aangeleverd hebben gekregen (dus kaarsen te koop!!!, de voorraad groeit gestaag. Schroom niet om een bestelling te doen. het is immers voor het goede doel), nog meer kaarsen gemaakt, verjaardagsvoorbereidingen gedaan (voor over 3 maanden) enne ons vermaakt met het gezoek en gewroet hier in de grond naar die prachtige stroomkabels (de meterkast wordt in zijn geheel, kosteloos vervangen. De onze voldoet niet aan de veiligheidseisen en dus krijgen we meteen een mooie met krachtstroom. We worden dus even helemaal ge-upgrate, zoals Lars zou zeggen. Maar zo oud als die meterkast is, zijn ook de kabels die er naar toe lopen en ja waren liggen nou toch die kabels. Ze zijn gevonden, maar het is me wel een klusje zeg). Vervelen doen we ons voorlopig nog niet, mocht dat het idee zijn.

Afscheid
Neem afscheid als de tijd daar is.
Verhaast je niet: elk afscheid
kent de vastgestelde tijd en vergt
geduld en tranen totdat je, eindelijk
zacht de deur achter het verleden sluit
en ongehinderd voort kunt gaan.
Neem afscheid als de tijd daar is.
Aarzel niet, want elk afscheid
kent de vastgestelde tijd en kan
niet uitgesteld worden omdat je
nog niet durft of wilt: afscheid immers
maakt je eenzaam en doet je voelen
hoe alleen je staat.
Neem afscheid als de tijd daar is.
Voor je ligt de toekomst, de weg
waarlangs je geroepen wordt,
waarop je eigenheid, je wezen
zich ontvouwen zal
zoals een bloem zich opent voor de zon.

Hans Stolp

IJdel?

Is houden van jezelf ijdel? Ik bedoel mag dat wel, van jezelf dan hè? Even niet wat een ander ervan vind, wat vind jijzelf?
Ik zeg het telkens vaker, maar bemerk er nog wel enige schroom in. Als van: is het wel echt oké, om mezelf de liefde te verklaren, zeg maar. Want het is me wel duidelijk hoor, dat daar de sleutel ligt om in je kracht te staan. Om vanuit je kracht te leven. Houden van jezelf, is de manier om je grenzen te voelen, te bewaken en wanneer het goed voelt, ze ook te verleggen.
De afgelopen 2 jaar hebben we moeilijke keuzes gemaakt. Sommige noodgedwongen, maar desalniettemin heel bewuste keuzes. De belangrijkst keuze was wel om heel bewust te kiezen. Klinkt gek? Nou, we kunnen altijd bewuste keuzes maken, ongeacht wat ons overkomt. We kunnen kiezen voor een houding: ik kan hier niks aan doen, ik heb het niet gedaan, ik wil dit niet, dus vraag van mij geen verantwoording. De zogeheten slachtofferrol. Of we kunnen kiezen voor een houding die meer lijkt op: shit, dit overkomt mij, ik wil dit dus niet, maar ik maak er het beste van. Schouders eronder en doorgaan. Een wat proactievere rol, ten opzicht van de eerste.
We kunnen ook kiezen waar we onze energie in stoppen. Zo hebben wij meteen vanaf het begin de keuze gemaakt, te investeren in onszelf en ons gezin. Met Mirthe op de eerste plaats, daarna kwam de rest van het gezin en alles erom was maar net hoe we ons voelden, of we daar wat mee konden. Ik voelde me dan ook niet altijd een goede vriendin, zus, dochter, noem-maar-op. Ik had namelijk niet altijd een luisterend oor voor de belevingen van anderen. Dat hoorde allemaal bij de keuze om onze prioriteit bij Mirthe te leggen.
Toen Mirthe een ster was geworden, maakte ik opnieuw een bewuste en weloverwogen keuze: ik zou voor mezelf opstaan. Niet voor Lars, niet voor Chris, maar in eerste plaats voor mezelf. Alleen als ik die verschuiving kon maken, zou ik hier doorheen kunnen komen. Ik zou zelf immers door het donker moeten zien te komen, dat kon niet één van hen doen of wie dan ook. Door die keuze, koos ik dus voor mezelf. Voor het eerst van mijn leven koos ik echt voor mezelf. Dat betekent ook dat ik voor het eerst ben gaan benoemen dat ik van mezelf houd, dat ik trots ben op mezelf, op mijn veerkracht en mijn doorzettingsvermogen. Ergens voelt dat nog niet helemaal oke. Vaak zeg ik toch dat ik trots ben op Mirthe, wat zeker zo is. Dat ik ook trots ben op Chris en Lars, hoe zij ermee om gaan. Ik zeg zelden dat ik trots ben op mezelf, zonder ook de rest van het gezin te benoemen. Het is natuurlijk zo dat het één niet zonder het ander gaat. Ik had dit niet zo kunnen doen, zonder één van de andere gezinsleden en vice versa. Dit geldt tevens voor een heleboel lieve, sterke en altijd steunende mensen in onze omgeving. Zonder iedereen met naam en toenaam te benoemen, weet dat dit ook over jullie gaat. Zonder jullie hadden we niet hier en niet op deze manier kunnen staan.
Waarom dan toch die schroom, het gevoel dat het niet klopt, als ik zeg dat ik vind dat ik het goed heb gedaan, en doe? Er hangen toch de nodige oordelen aan, van mezelf, als iemand dat over zichzelf kan zeggen. Dat het verwaand klinkt, dat het ijdel is, dat het een twijfelachtige blijk van zelfvertrouwen ten toon spreid. Of een vals gevoel van rechtvaardiging van het eigen handelen. Door te zeggen dat ik het goed doe, maakt dat ik het ook vaak bevestigd krijg. Dat doet mij goed, zeer zeker, maar ergens verwacht ik nog dat iemand zegt: bananensplit! Stom eigenlijk. Andersom zou ik dat helemaal niet hebben. Als iemand zou zeggen dat ik het niet goed doe, zou ik het meteen voor waar aan nemen. Dus, weer tijd voor een nieuwe mindset: ik doe het goed, punt.

opgepast: werkzaamheden in uitvoering

Went het ooit? Ik vraag het mezelf vaak af, maar ik denk dat ik inmiddels wel het antwoord weet. Ik hou het voorlopig maar op Nee. Dat gat, de pijn, het hoort erbij tegenwoordig. Maar of het ooit went? Ik merk wel dat het de afgelopen dagen/weken minder heftig aanwezig is. Misschien een stukje berusting of acceptatie. Ook dat weet ik niet, vraag ik me regelmatig af. 
Wel weet ik dat we dus aan het opbouwen zijn. Opbouwen van ons nieuwe leven als gezin, een gezin met een ster. We bouwen aan dat leien dakje. Maar we bouwen ook aan nog meer. We bouwen aan de brug die de verbinding maakt met Mirthe. De brug van liefde. Die zo teer en kwetsbaar is, daar moet elke dag met zorg aan gebouwd worden. De brug is niet begaan voor mensen voeten. Dan vertoont die krakend en steunend gebreken en dat kan niet de bedoeling zijn. Nee, de brug is alleen begaanbaar voor liefde. Dat kan die dragen en meer dan dat is het niet. Het is wel een mooie brug, met stralende en heldere kleuren. Met sierlijke bogen en versierd met de mooiste bloemen, die altijd in volle bloei staan. Want ook deze bloemen worden gevoed door die liefde. Ik zie het helemaal voor me, deze prachtige, stralende brug die de liefde draagt en zo ons verbind. Altijd, eeuwig en overal waar we gaan, daar gaat ook deze brug. En ooit, ooit, als het mijn tijd is, dan ontmoeten wij elkaar daar. Ik weet het zeker. 
Ik zou willen dat iedereen weet heeft van deze brug. Het maakt de momenten alleen, minder eenzaam. De brug is er immers altijd, kan altijd aan gebouwd worden en kan altijd mee reizen, waar we ook gaan, waar we ook staan, waar we ook rusten. Door die brug weet ik dat het zo mooi is daar. Weet ik dat het goed is om daar te zijn, waar alles één is en alles liefde is. Waar iedereen vrij is en geen afgescheidenheid meer ervaart. Jij bent daar en dat is je van harte gegund. We bouwen aan onze brug, jij daar en ik hier, elke dag.

Het volgende liedje is er één uit de oude doos. Wel toepasselijk, lijkt mij zo.



Laat me nu toch niet alleen- Clouseau

Laat me nu toch niet alleen
Radeloos en verloren
Sloop die muren om me heen
Help me zo bij jou te komen

Laat me eens je gezel zijn
Wees de gids die me zal leiden
Want ik ben reeds lang op reis
En zo moe, kom en bevrijd me

Neem me mee naar je land
Vol muziek en vol dromen
Leid me naar je land
Laat me in jouw wolken wonen

Laat me nu nu toch niet alleen
Neem mijn hand en toon me
De weg die leidt naar jou alleen
Help me zo bij jou te komen

Neem me mee naar je land
Vol muziek en vol dromen
Leid me naar je land
Laat me in jouw wolken wonen

Laat me nu toch niet alleen
Radeloos en verloren
Sloop die muren om je heen
Help me zo bij jou te komen

Laat me nu toch niet alleen
Radeloos, en verloren
Laat me nu toch niet alleen
Radeloos, en verloren

Niet dat ik me nog zo voel op het moment, radeloos en verloren. Het is er wel geweest en als het weer komt, zal het me niet verbazen. Dan is dat even zo, gaan we weer door een bittere pil. Daarom is dat bouwen zo belangrijk. Het gaat niet vanzelf en zeker niet automatisch. Met aandacht, zien, voelen en ervaren, verwerken, verweven en vooral: leven. Wat net zoveel is als genieten, lachen, huilen en treuren.

Sterrenlicht

Sterrenlicht
Stralend, prachtig mooi

Sterrenlicht
Sprankelend, aan de hemel

Sterrenlicht
In de nacht

Sterrenlicht
Zo ver en altijd dichtbij

Sterrenlicht
Verlichtend, als jouw gezicht

Sterrenlicht
Kletsend, klaterend, stromend

Sterrenlicht
Om me heen

Sterrenlicht
Vrolijk en blij, als jouw lach

Sterrenlicht
Troostend, altijd samen

Sterrenlicht
Koesterend, zij aan zij met de maan

Sterrenlicht
Bye bye, tot morgen

verjaardagsboom

11 maart, 11 maart , 11 maart. Wat een dag, waarom? Vandaag dacht ik veel aan jouw boom, aan jouw verjaardag. Ik heb zelfs al even op de plek gestaan waar jouw boom zal komen. Tot vandaag niet gedurfd en nu dacht ik, waarom ook niet? het is jouw plekje, of dat wordt het in elk geval. Jouw boom, vanaf de straat kunnen we zo meteen zelfs jouw boom zien staan. Hoe speciaal is dat? Het lijkt mij prachtig om elke keer jouw boom te kunnen zien, ook als we niet op het schoolplein hoeven zijn. Jouw boom, jouw verjaardag. Het is nog heel ver weg, 3 maanden min 1 dag, om precies te zijn. Op een woensdag dat wel en dat is het vandaag. Dus waarom zou ik er vandaag zo mee bezig zijn.
De hekkensluiter van het veldje, hij was vandaag jarig, zo zag ik op facebook en later op tv. Hij kreeg vandaag ook een boom op zijn school. Wat is dat toch een mooi en troostrijk gebaar. Onze kinderen leven door op het schoolplein, altijd blijven ze kind en altijd zijn ze verbonden aan waar ze kind konden zijn. Wat ben ik daar trots op, dat jij met je net 4 jaar en met net een paar keer op school te kunnen zijn geweest, dat jij een boom krijgt. Dat je naar school mocht was jouw grootste cadeau. Eindelijk hoorde bij je de grote kinderen en eindelijk kon je even kind zijn. Nu mag je voor altijd op het schoolplein zijn, het middelpunt. Dat is voor ons een groot cadeau.
Nog 3 maanden dus, voor jouw verjaardag, min 1 dag. We hebben het al een beetje erover gehad, hoe we dat gaan vieren. Lars heeft het er ook al druk mee. Hij zal je in elk geval een cadeautje komen brengen. En ik ben al bezig met jouw traktatie. Ja, echt. Mama heeft iets bedacht dat natuurlijk veel voeten in aarde heeft, dus maar beter bij tijds beginnen. Want feest zal het zijn, op deze mooie dag, over 3 maanden, min 1 dag.
Maar weet je? er was nog meer op 11 maart. Heel gek, ik had er niet bij stil gestaan, maar op 7 uur was ik even een beetje min. Want weet je, zo bedacht ik mij iets later. Het was 11 maart om 7 uur dat we een jaar geleden jou weer terug kregen. Dat we ook gingen trakteren op jouw school (de revalidatie), want voor het eerst kregen we het fantastische nieuws: jij was schoon! Er lag weer een toekomst voor je klaar. Er moesten plannen gemaakt worden. Je zou dus naar school gaan, maar dat zou niet zo gewoon zijn. En dus gingen we praten, met Naomi. We gingen het regelen. Wat waren we blij dat jij mocht komen. Met alle haken en ogen, toeters en bellen, niks was de school te veel. Jij was meer dan welkom. En wat is dat een onbetaalbaar gevoel, want niks was meer vanzelfsprekend, waar het jou betrof. Dat beseften wij ons maar al te goed. Zonder blikken of blozen, werd jij aangemeld en verwelkomd. En wat was jij blij toen jij zelluf het klaslokaal binnen ging.
Geen twijfel mogelijk, dat ik en velen met mij, je dat nog veel vaker hadden gegund. Jij genoot voor 10 (x10x10x10x10...), jij had het meervoud van genieten uitgevonden, het meervoud van spelen, het meervoud van leven. Jij wist al, wat we nu allemaal weten, het was nu of nooit meer.

Zoektocht

De zoektocht is begonnen. Tenminste de eerste actieve stappen zijn gezet. De zoektocht naar werk zo gezegd. De wil en motivatie zijn ruimschoots aanwezig, van mijn zijde. Nu is het hopen dat men op mij zit te wachten. We zullen het gaan mee maken. Het gat op mijn CV is daadwerkelijk ingevuld met de term 'Mantelzorger' en als beschrijving heb ik toegevoegd: intensieve verzorging in de thuissituatie. Daar ik alleen jaartallen heb benoemd is de periode ingevuld van 2013-2014. Het mag dus duidelijk zijn dat de mantelzorg activiteiten zijn afgerond. En ik mijn handen vrij heb. Vragen zullen er zeker komen, maar dat mag, wat mij betreft. Een snelle kijk op het internet verteld mijn verhaal, dusse, laat maar komen die vragen.
Mocht er hier iemand zijn, die iets voor mij weet of op een zekere manier mij kan helpen aan werk, dan houd ik mij aanbevolen. Voornaamste wat ik zoek is een goede werksfeer. Ik heb ruime ervaring in de begeleiding van mensen, zowel verstandelijk beperkte mensen als psychiatrie en tevens jongeren/ kinderen, maar ouderen zorg lijkt me ook zeer interessant. Werk in een andere sector mag ook, zoals gezegd als de werksfeer maar prettig is. Groenvoorziening heeft ook mijn interesse en een combinatie van verschillende factoren zou net zo goed kunnen, wat mij betreft. Ik houd er van mensen met elkaar in verbinding te brengen en vooral ook om ze met zichzelf in verbinding te brengen.
Weet jij iets, dan hoor ik het graag: mailen kan altijd naar chrisliedeke@gmail.com

Levenslessen

En nog even in navolging op het vorige bericht. Dat ik deze lessen trek uit wat ons is overkomen, wil nog niet zeggen dat het oké is. Dat zou absurd zijn. Het verdriet en gemis is er net zo goed.
En net zoals met zoveel dingen, heb ik lang het idee gehad, dat ik alles wel zelf kon. Dat gold net zo zeer voor mijn levenslessen, dacht ik. Daar had ik anderen niet voor nodig. Nu blijkt wel dat het zo niet werkt. Ze komen hoe dan ook op je pad, je hebt het er maar mee te doen. Komen ze niet linksom, dan wel rechtsom. Zonder donker, geen licht. Zonder offer, geen overwinning. That's life.

relativeren

Wanneer ik in de ogen kijk van mijn meisje, mis ik haar. Dit is niet mijn dochter, niet mijn vrolijke, levenslustige dochter. Ik weet ze zit erin, daar achter die doffe, uitdrukkingloze ogen, maar ik zie haar niet. Geef mij mijn dochter terug.
Dit lees ik op een blog van een andere moeder. Dit is wat kanker doet. Hoewel...het is wat de chemo die dit doet. Het slaat niet alleen de kanker tot moes, maar ook de hele spirit die je kind, je kind maakt. Het is een leukemie patientje waar dit over gaat. Duidelijk dus dat het de chemo is die dit doet. Bij Mirthe zat er ook die operatie tussen waardoor ik mijn dochter kwijt raakte. Ik kon er niet meer bij, hoe ze was. Eraan denken deed te veel pijn, dus restte alleen het moment zelf. Het meisje dat voor mij lag was mijn dochter, of in elk een nieuwe versie ervan. Daar hadden we het mee te doen. Dat we dat deden, mag toch wel duidelijk zijn. Het blog staat er vol van.
Ook deze moeder durft zich af te vragen wat de levensles is, van dit geheel. Ik geloof ook in levenslessen en heb mij dat ik tig keer afgevraagd. Een simpel antwoord is er niet. Ik weet wel dit: Mirthe heeft veel mensen geraakt, veel mensen anders naar het leven laten kijken. Waarom dat op deze manier moest? Anders was de boodschap wellicht niet overgekomen. Ingrijpende situaties laten indruk achter en dat is wat zij deed, met de weg die ze heeft afgelegd. Het maakt alles relatief, pijnlijk relatief.
Maar ook kan ik voor mezelf zeggen dat ik hierdoor krachten in mijzelf heb ontdekt waarvan ik alleen maar kon vermoeden dat ze er waren. Ik had ze niet eerder nodig gehad, maar moest ze nu wel aanboren. Vooral de kracht van liefde is er nu in een mate die alles overstijgt en die mag nog groter groeien. Wat er ook gebeurt, liefde is er altijd, in de mate die jij nodig hebt. Het is alleen de vraag of jij die toe laat, dat maakt het verschil. Liefde voor jezelf, liefde voor je eigen onmacht, liefde voor wat je wel kan doen, liefde voor degene die jou het slechte nieuws vertelt, liefde voor alles in en om je heen. Elke dag, elk moment kan je kiezen voor de liefde. Ik weet het is makkelijk gezegd, doen is een uitdaging. Als je hem aan gaat, zal,je vaak weerstand in jezelf voelen, want zo maar liefde voelen voor een wildvreemde, die jou de pas afsnijdt...dat is toch niet nodig? Of wel soms? Probeer het uit, dan kan je zelf uit ervaring spreken.

Opnames

En weer wordt er over ons gesproken in een vergadering. Weer is het hoofdonderwerp Mirthe. Weer is het wachten op de uitslag.
Alleen dit keer is het niet een kwestie van leven of dood. Dit keer gaat het juist over de dood. Over het verlies van een dierbare. En dit keer is er een keuze, voor ons. Doen we het of doen we het niet. Of nog beter gezegd: doe ik het of doe ik het niet?
Ik heb al toegestemd. En de 'uitslag'? Er volgen opnames.
Uiteraard gaat het dit keer om een televisieprogramma.

Herinnering en tranen

Verbaasd keek ik vandaag naar de zakdoeken. Er zijn hier altijd, overal zakdoeken voor handen. Wel zo praktisch is gebleken, je kunt niet weten immers. De verbazing was dan ook niet dat ze er stonden. De verbazing was dat ik ze vandaag niet nodig heb gehad. Geen traantje vandaag. En gister, eergister... ja toen wel, een paar.
Er zijn momenten geweest dat ik niet dacht zonder tranen de dag te kunnen doorleven. Een dag niet gehuild, was een dag niet gerouwd, ofzo. Nou, ik kan vandaag zeggen dat die vlieger niet opgaat. Rouwen doen we dag in dag uit, tranen of niet.
Er was een tijd dat de zakdoeken niet aan te slepen waren (en die komen zeker weten weer). En ja, door die dagen ga ik nu nergens heen, zonder een pakje zakdoeken in de jaszak. Zo bleek eergister van grote waarde, toen de tranen op het schoolplein stroomden.
Vandaag voelde de lente in de lucht als een warme belofte op het weer dat in aantocht is. Wat heb ik dat nodig. Hoewel sommigen schijnen te denken dat het mij dit jaar gestolen kan worden: not. Ik kijk enorm uit naar het mooie weer, de warmte, het groeien van de bloemen en planten, het naar buiten kunnen en me storten op de tuin. En ja, ik kijk ook om, naar de keren dat jij dat ook mee maakte. De keren dat jij mij hielp in de tuin, bij de eerste zonnestralen. En ja, dan komen toch de eerste tranen van vandaag. Want natuurlijk was het mooi geweest als we daar nog meer herinneringen van hadden kunnen maken. Herinneringen worden hier nog steeds gemaakt, dat gaat 'gewoon' door. Herinneringen van bezoekjes aan jouw graf. Van verwondering over weer een nieuwe verrassing van iemand die daar ook is geweest. De troost dat jij bezocht wordt, omdat je zovelen hebt geraakt. Weten dat jij wordt verzorgd en lichtpuntjes hebt branden, ook al steken wij ze niet aan. Herinneringen, nieuwe en oude, allen dierbaar. Allen vormen me tot wie ik nu ben. Allen maken mij dankbaar.  


Herinnering

Omkijken? Liever niet.
Want kijken, echt kijken doet pijn.
Je voelt weer hoe het was, de pijn, het gemis.

Omkijken? Liever niet.
En als het moet dan maar gewapend als beton,
met droge ogen, jij er niet bij.

Herinnering. Zonder tranen gaat het niet.
Maar door de tranen heen blijft liefde levend,
vind jij jezelf terug.

Herinnering. Alleen wie om kan kijken,
kan vooruit zien.
Wie tranen zaait, zal licht en toekomst oogsten.

 ~Hans Stolp

'Mama helpen'

Of zij mij hielp of ik haar moest helpen, laten we maar in het midden.

15 jaar

15 jaar is een lange tijd. In de afgelopen 15 jaar heb ik meerdere malen bergen verzet en mezelf uit de diepe dalen weten te trekken, die mijn weg ineens blokkeerden. 15 jaar geleden op een kamertje in het UMCG liet een man het leven voor gezien. Zijn lijf was op, zijn hart gestopt. Stilletjes uit het leven weg gegleden. Geen afscheid, geen weerzien, geen woorden. Stilletjes, bijna ongemerkt. Al 2 dagen was hij niet wakker geweest. Het was niet onverwacht. De dokters hadden het voorspeld. Ook zelf had hij het ingezien, toen zijn tenen niet meer zo mooi gekleurd waren als wel zou moeten. Zijn tenen waren zijn toekomst vooruit gereisd. Stonden zogezegd al op zijn ladder te trappelen om hun weg te vervolgen.
Wat ben ik boos geweest op deze man. Voor het stilletjes wegglippen, zonder afscheid, zonder weerzien, zonder woorden. Had hij niet op zijn minst? zijn enige dochter, toe zeg. Maar nee, nu weet ik dat hij dat niet kon. 15 jaar geleden. Voor het eerst sinds jaren dat ik daar weer bij stil sta. Niet omdat het me nu weer verdriet doet, maar gewoon omdat ik weet dat aan onze geliefden overledenen denken, fijn is. Ongeacht hoe de verstandshouding bij het leven was, de dood veranderd alles. Niet op slag, dat heeft tijd nodig. Maar ik heb wel geleerd dat, hoewel mijn vader een belabberde vader was voor mij, het geen zin heeft boos te blijven. Strijden met de doden is een verloren strijd, die je alleen maar belemmerd om vrij te zijn. Het kost bovendien veel energie om je boosheid te voeden, energie die je veel constructiever kan inzetten. Toen ik mij dat realiseerde en bewust koos om hem te vergeven, voelde ik mij vrijer. Maar kon ik ook rouwen om de vader die er niet meer was en die er nooit was geweest op de manier die ik mij had gewenst. Daardoor ben ik gaan ervaren dat hij nu juist bij mij is, meer dan bij het leven mogelijk was. Ik kon mezelf toe staan te houden van die man en hem alsnog toe te laten in mijn leven. Want we zijn hoe dan ook met elkaar verbonden, door het leven dat we hebben gedeeld en ook door de liefde die er is en de dood overstijgt.
15 jaar, het lijkt eindeloos lang. Er is zoveel gebeurt. Zo veel verandert. Ik werd huiseigenaar (...nou ja, hypotheekeigenaar, is misschien correcter), moeder, tante, zelfstandig ondernemer, werkloos, zei twee keer een vaste baan op, zocht naar mezelf, ben 2 keer afgestudeerd, raakte een paar keer overspannen, klom elke keer weer omhoog. En leerde de diepgang van de liefde kennen, juist door het diepste dal en de recentste wond die ik opliep. Ik leerde dat de dood erbij hoort en niet zo vernietigend is, zoals ik had gedacht.
De grootste klim is begonnen, het bergpad heeft op het moment een mooi plekje onthuld. Het is een plekje in de zon, uit de wind, met een grasveldje, een paar mooie bomen, een klaterend beekje met heerlijk fris water. Her en der groeien er heerlijke vruchten, zodat ik op krachten kan komen. Het is maar een klein plekje, groot genoeg voor mij alleen. Ik kan mijn benen even strekken, uitrusten tot de onrust weer meester van me maakt en me op weg dwingt te gaan, over dat nauwe bergpad. Leidend naar de top, naar de plek waar mijn reis me heen leidt.
Pap, ik zou je willen vragen om voor mijn meisje te zorgen, want jij bent waar ik niet ben. Jij bent waar zij is. Al denk ik, dat het juist Mirthe is die voor iedereen zorgt, door vrolijk rond te fladderen, te springen en te lachen naar hartelust. Ze strooit met vrolijkheid daar, zoals ze dat hier deed en nog doet in mijn hart.

Zingeving

Zingeving houdt me bezig. Hoe geef ik weer zin aan mijn leven? De oude ik ben  ik niet meer, wil ik ook niet meer zijn. Er is teveel bewogen in mijn leven, teveel door elkaar geschut in mijn wereld, dat valt nooit meer op dezelfde plek terug. Het valt niet te lijmen, het valt niet op dezelfde manier op te bouwen, het wordt altijd een ander bouwwerk dan het was. Het leiendakje dat zo hopeloos in stortte was al aan vervanging toe. En als ik het opbouw dan wil ik het graag goed doen, stapje voor stapje en zo mooi maken als maar mogelijk is. Dat betekent geduld, want alle bouwmaterialen zijn niet voor handen en ook weet ik niet hoe ik het mooiste leiendak maken kan, dus geduld. Het valt me vanzelf in, denk ik. Zo nu en dan zal er wel een mooie balk of steunpilaar voorbij komen die het leiendak kan dragen. Voor langere tijd graag, energie dient efficiënt ingezet worden.

Eén van de steunpilaren is in elk schrijven, schrijven, schrijven. Woorden zoeken die passen bij het gevoel van dat moment. Woorden zoeken die uitleggen wat ik wil, wat ik zoek, wat zingeving geeft. De vele woorden zijn niet altijd de mooiste woorden, als het verdriet zo kaal en naakt aan de oppervlakte ligt. Dat het niet anders kan of het snijdt ook degene die deelgenoot maken van het verhaal, door het mee te leven en mee te lezen. Verdriet, het tekent en kleurt mijn dagen. Het hoort er voorlopig wel bij. Als trouwe metgezel, als trouwe hond die me vergezelt op mijn weg. Af en toe aangehaald wil worden en op gezette tijden uitgelaten moet worden, anders vliegt die tegen de muren omhoog. Een onzichtbare hond, die alleen ik kan verzorgen, kan liefhebben en kan koesteren. Want ja, verdriet kan je koesteren, je kan er van houden zelfs. Verdriet dat ik heb omdat ik mis wat me zo dierbaar is. En zorgen voor dat verdriet is gelijk zorgen voor mezelf. Ik neem mijn trouwe hond even op schoot, laat hem zo even uit en zal vast ook even om hem lachen, want het is wel een gekke hond die houdt van de gekste streken.